VARSAVIANA — Buchholtz: Warszawski fortepian Chopina

2018/03/24 Aktualizacja

 

Czy wiecie, że zdanie: Ideał — sięgnął bruku — —” powstało pod wrażeniem wydarzeń z 1863 r.?

Inspiracją dla Cypriana Kamila Norwida do napisania wiersza „Fortepian Chopina„, w którym pada słynne zdanie: Ideał — sięgnął bruku — —”, były wydarzenia powstania styczniowego.

Wtedy to, żołnierze rosyjscy spustoszyli kamienicę, należącą do rodziny Zamoyskich. W czasie plądrowania budynku Rosjanie wyrzucili z okna fortepian niegdyś należący do Fryderyka Chopina, co zainspirowało Cypriana Kamila Norwida do napisania wiersza o tym wydarzeniu („Fortepian Chopina”), w którym pada owo słynne zdanie.

Był to fortepianu firmy Buchholtz warszawski instrument Chopina. Grał na nim podczas słynnego koncertu w Teatrze Narodowym przy placu Krasińskich (w miejscu, gdzie dzisiaj wznosi się budynek Sądu Najwyższego) 17 marca 1830 r. Młody kompozytor prawykonał swój Koncert fortepianowy f-moll.

 

Skąd pojawił się ten fortepian? Otóż, około roku 1815 dyplomowany organmistrz (czyli budowniczy organów) Fryderyk Buchholtz otworzył w Warszawie zakład produkujący fortepiany, którego pierwsza siedziba mieściła się w jednym z budynków przy ul. Mazowieckiej, oznaczonym wówczas jako nr 1352. Wtedy nie numerowano budynków kolejno w ramach danej ulicy (tak jak to polecał Napoleon, po jednej stronie parzyste, po drugiej nieparzyste), czyli tak jak dzisiaj – lecz były to numery posesji, które miały kolejne numery teczek dokumentów, w aktach urzędowych dotyczących całego miasta.

Firma Buchholtza szybko zyskała renomę „pierwszej” w Kongresówce, m. in. dzięki nagrodom za swe instrumenty na miejscowych wystawach przemysłowo-rzemieślniczych w 1823 i 1825 r. W jej sklepie fabrycznym częstym bywalcem był zaprzyjaźniony z właścicielem Fryderyk Chopin, który przegrywał tam znajomym i przyjaciołom swe najnowsze kompozycje. Po 1825 r. Chopinowie nabyli fortepian Buchholtza, który nie tylko ozdabiał ich salon w nowym (od 1827 r.), większym mieszkaniu w Pałacu Krasińskich (zwanym również Pałacem Czapskich a wcześniej Pałacem Sieniawskich/Raczyńskich) przy Krakowskim Przedmieściu 5, ale i służył młodemu Fryderykowi w okresie jego pierwszych wielkich sukcesów kompozytorskich. Nastoletni kompozytor tworzył swoje pierwsze wielkie kompozycje przy instrumencie firmy Buchholtz i w takim brzmieniu słyszał po raz pierwszy własne utwory.

2 listopada 1830 r. Chopin wyjechał z Warszawy, trzy dni później na zawsze opuścił ojczyznę. Po śmierci rodziców fortepian Buchholtza otrzymała siostra kompozytora, Izabella Barcińska. We wrześniu 1863 r. carscy żołnierze splądrowali pałac Zamoyskich przy Nowym Świecie. Z mieszkania nr 69 należącego do państwa Barcińskich 19 września wyrzucono „przez okno” fortepian Chopina.

Do dzisiaj zachowały się jedynie pojedyncze instrumenty tej marki – wszystkie w stanie uniemożliwiającym ich wskrzeszenie. Korzystając z dostępnych pierwowzorów, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, posiadający w swoich zbiorach kolekcję instrumentów współczesnych kompozytorowi, zamówił kopię fortepianu Buchholtza; stworzył ją Paul McNulty, jeden z najlepszych obecnie budowniczych fortepianów historycznych na świecie. Prace zostały sfinansowane przez PKN ORLEN – Mecenasa Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina. 25 minutowy film o tym wydarzeniu, pt: „Fortepian Chopina„, zostanie wyemitowany 2018-03-18 przez TVP1 o godz. 14:40.

Prawie dwa wieki po prawykonaniu Koncertu fortepianowego f-moll, które miało miejsce 17 marca 1830 r. w Teatrze Narodowym przy placu Krasińskich (na Buchholtzu zagrał sam kompozytor), utwór ten zabrzmi ponownie na kopii instrumentu warszawskiego budowniczego. Po raz pierwszy, od dzisiaj (17 marca 2018 ),  we współczesności, będzie można usłyszeć dźwięk fortepianu, który zajmował tak ważne miejsce w muzycznej wyobraźni Chopina. Będzie to jednocześnie symboliczne przywołanie wieczoru, który dla Polaków XIX-wiecznej Warszawy był czymś daleko więcej, niż jedynie wyjątkowym przeżyciem artystycznym.

 

Pierwsza prezentacja kopii fortepianu firmy Buchholtz warszawskiego instrumentu Chopina, z inicjatywy Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina i Teatru Wielkiego – Opery Narodowej będzie miała miejsce dzisiaj, 17 marca 2018 roku w Teatrze Wielkim Operze Narodowej. To niecodzienne wydarzenie nawiąże do słynnego koncertu Chopina w Teatrze Narodowym przy placu Krasińskich, gdzie również na fortepianie Buchholtza 17 marca 1830 r. młody kompozytor prawykonał swój Koncert fortepianowy f-moll.

Program:

  • Film dokumentalny na temat powstania kopii fortepianu Buchholtza
  • Karol Kurpiński, Fuga i koda B-dur (na temat „Jeszcze Polska nie zginęła”)
  • Karol Kurpiński, Bitwa pod Możajskiem („Wielka symfonia, bitwę wyobrażająca”)
  • Fryderyk Chopin, Koncert fortepianowy f-moll op. 21

 

Wykonawcy:

  • Krzysztof Książek – fortepian historyczny
  • Collegium 1704
  • Václav Luks – dyrygent

 

 

   Galeria fotografii:
 mini mini mini mini mini

Wydarzenie jest organizowane przy współpracy z Teatrem Wielkim Operą Narodową.

.

Poprzednie <- Varsaviana